Koniec budynków-ikon

Aleksander Dąbrowski

Przenieśmy się w czasie do ery postmodernizmu, gdzie dominowały spektakularne budowle. Jak gigantyczne i zachwycające, tak nieracjonalne ekologicznie i ekonomicznie. I tutaj pojawia się odpowiedzialność inwestorów w czasie katastrofy środowiskowej. Równolegle do postępujących niekorzystnych zmian klimatycznych zmieniają się zachowania ludzi. Odchodzi się od wspaniałych, imponujących gmachów. Coraz więcej osób zamieszkuje domy pasywne, a coraz więcej firm chce uchodzić za świadome postępujących zmian na świecie. Władze natomiast powoli będą powoli ulegać presji społecznej związanej z przeznaczaniem gigantycznej ilości pieniędzy na inwestycje tego typu.

Zbliżająca się katastrofa klimatyczna

Nie da się ukryć, że budowanie wiąże się z przekształcaniem środowiska naturalnego. Sektor budownictwa odpowiada za 1/3 emisji gazów cieplarnianych na Ziemi. Budynki mieszkalne i komercyjne pochłaniają 40% światowej energii. Produkcja betonu była odpowiedzialna za wyprodukowanie od 4 do 8% światowej emisji dwutlenku węgla. Trend odchodzenia od wielkich, imponujących gmachów można zaobserwować już w Europie. Badania pokazują, że wpływ na zużycie energii ma także położenie budynków względem kąta padania słońca, jak i zróżnicowanie wysokości budowli. Te dane budzą niepokój. Współczesny świat stoi przed poważnymi wzywaniami, dlatego ludzkość musi brać pod uwagę wiele czynników w planowaniu przestrzeni.

Czy wielka płyta to wymysł PRL?

Może warto powrócić do budowli skromnych i prostych, które wykorzystują ekologiczne materiały, takie jak drewno? Pierwszy drewniany stadion piłkarski na świecie powstanie w Gloucestershire w Anglii dla klubu Forest Green Rovers. Warto także zwrócić uwagę na trendy panujące obecnie w Skandynawii. Budynki tam powstają głównie z prefabrykatów. Pozwala to budować tanio i masowo z wykorzystaniem powtarzalnych elementów. Może warto zastosować ten schemat także w nowych inwestycjach powstających w Polsce? W naszym kraju takie osiedla kojarzą się głównie z okresem PRL. Na uwagę zasługuje budynek przy Sprzecznej 4 w Warszawie, opracowany przez pracownię BBGK Architekci. Został on wyróżniony za jedną z najlepszych realizacji mieszkaniowych w 2017 roku. Ma piękną formę, a jednocześnie jest „blokiem z fabryki”. Pokazuje to, że takie budynki też mogą być eleganckie.

Kontekst miejsca

Wpływ poruszanych kwestii znalazł odzwierciedlenie w przyznawanych nagrodach architektonicznych. Adaptacja już istniejących budynków będzie koniecznością w nieustannie rozwijającym i zmieniającym się świecie. Burzenie i stawianie od nowa zużyje kolejne tony betonu. Warto tu przytoczyć dwie ostatnie edycje Nagrody Unii Europejskiej im. Miesa van der Rohe. Zwycięzcami okazały się realizacje, które miały na celu przekształcenie budynków w Amsterdamie (2017) i Bordeaux (2019). W wielu innych prestiżowych konkursach i czasopismach branżowych zaczyna być doceniana także architektura prosta i służąca lokalnej społeczności. Nie sposób przejść obojętnie obok realizacji Diébédo Francisa Kéré. Szkoła w Gando (Burkina Faso) jest zbudowana z cegły, nie ma szyb, tylko rolety. Dach nie styka się bezpośrednio z sufitem. Te rozwiązania pozwalają na ochłodzenie wnętrza bez użycia klimatyzacji. Te przykłady pokazują, że inwestorzy zaczynają zwracać uwagę na miejsce, gdzie dane budynki powstają i się do niego dostosowują.

Budowanie dla „flexu”

Budynki oderwane od kontekstu zaczynają za to powstawać na Bliskim Wschodzie i we wschodniej Azji. Wraz ze wzrostem gospodarczym, a także rozrastaniem się firm zaczęły pojawiać się coraz to nowsze, wspaniałe, futurystyczne gmachy. Niestety, patrząc z pespektywy zużywanych zasobów, płaci się za to bardzo wysoką cenę. Chiny przez 3 lata zużywają tyle betonu, co USA przez cały XX wiek. Na szczęście zdarzają się wyjątki. Przykładem może być realizacja stadionu na Igrzyska Olimpijskie w Tokio. Z powodu niezadowolenia społecznego związanego z kosztami budowy zrezygnowano ze spektakularnego projektu Zahy Hadid na rzecz sporo tańszego stadionu, który został dodatkowo pozbawiony składanego dachu. Nowy projekt ma bardziej oszczędną formę oraz zastosowano w nim ekologiczne rozwiązania. Zmiana projektu nie wpłynie przecież na poziom widowiska sportowego, które zapewniają sportowcy.

Odpowiedzialność za klimat spoczywa na władzach, a także inwestorach, którzy mogą wprowadzać do swoich budowli nie tylko ekologiczne rozwiązania, ale także budować świadomie. Zmiana nastrojów społecznych będzie wywierała coraz większy wpływ na zmianę światowej architektury. Firmy będą coraz częściej chciały uchodzić za świadome ekologicznie. Taki marketing może ocieplić ich wizerunek i zachęcić potencjalnych klientów. Czas na prostotę.

  1. https://www.swps.pl/strefa-designu/blog/20158-architektura-ekologiczna-moda-czy-koniecznosc?dt=1613839161134
  2. https://culture.pl/pl/artykul/architektura-jest-nieekologiczna\
  3. https://culture.pl/pl/artykul/pieniadze-w-architekturze-ile-kosztuje-ladny-budynek
  4. https://www.bryla.pl/w-anglii-powstanie-prwszy-na-swiecie-drewniany-stadion-pilkarski-to-projekt-zaha-hadid-architects
  5. Ingersoll Richard Joseph, The ecology question and architecture, Politecnico di Milano, 11.04.2011
  6. Sundus Shareef, The Impact of Urban Morphology and Building’s Height Diversity on Energy Consumption at Urban Scale. The Case Study of Dubai, Architecture and Sustainable Built Environment, Faculty of Engineering & IT. The British University in Dubai, Dubai, United Arab Emirates, 2020

Share this article

Related Posts